KAN IEMAND JOU SONDER JOU TOESTEMMING AFNEEM OF OPNEEM?
Met selfone binne almal se bereik kan gesprekke, foto’s en video’s binne enkele sekondes opgeneem en versprei word. Dit laat ’n belangrike vraag ontstaan: Mag iemand jou in Suid-Afrika sonder jou toestemming afneem of opneem?
Die antwoord hang af van wie die opname maak, waar dit plaasvind en wat daarna daarmee gedoen word. Die opname van gesprekke word hoofsaaklik deur die Regulation of Interception of Communications and Provision of Communication-Related Information Act, beter bekend as RICA, gereguleer.
Indien iemand self aan ’n gesprek deelneem, mag dié persoon dit in die meeste gevalle opneem sonder om die ander deelnemers daarvan in kennis te stel. ’n Werknemer kan byvoorbeeld ’n gesprek met ’n werkgewer opneem, of iemand kan ’n telefoongesprek waaraan hy of sy deelneem, bewaar.
Die situasie verander wanneer ’n buitestander ’n private gesprek afluister of opneem. Iemand wat nie aan die gesprek deelneem nie, mag dit gewoonlik nie sonder toestemming of die nodige regsmagtiging onderskep nie. Dit kan ’n onregmatige onderskepping van kommunikasie en ’n skending van privaatheid wees.
Wanneer dit by foto’s en video’s kom, speel die plek waar dit geneem word ’n belangrike rol. In ’n openbare ruimte is dit oor die algemeen nie onwettig om mense af te neem nie, veral wanneer hulle nie ’n redelike verwagting van privaatheid het nie. Iemand wat ’n openbare fees, optog of byeenkoms bywoon, kan dus toevallig op ’n foto of video verskyn.
In private ruimtes, soos ’n woning, badkamer, kleedkamer of geslote kantoor, is ’n mens se verwagting van privaatheid baie sterker. Geheime opnames in sulke ruimtes kan onregmatig wees. Die eienaar van private eiendom, soos ’n winkel, restaurant of skool, mag ook reëls oor fotografie en video-opnames instel.
Dit is belangrik om te onderskei tussen die maak en die verspreiding van ’n opname. Selfs wanneer ’n opname wettig gemaak is, beteken dit nie dat dit sonder gevolge op sosiale media gepubliseer mag word nie. Die verspreiding daarvan kan iemand se privaatheid of waardigheid skend, sy of haar reputasie benadeel of selfs as teistering beskou word.
’n Geheime opname kan soms as bewys in ’n hofsaak of dissiplinêre proses gebruik word. Die hof sal onder meer die tersaaklikheid en betroubaarheid van die opname, asook die wyse waarop dit bekom is, oorweeg.
Daar bestaan dus nie ’n eenvoudige reël dat niemand jou sonder toestemming mag afneem of opneem nie. Elke geval hang van sy besondere omstandighede af. Voordat jy iemand opneem of die materiaal versprei, behoort jy die persoon se privaatheid, waardigheid en die moontlike gevolge deeglik in ag te neem.
Bron: Meyer & Partners Attorneys – Recording Conversations in South African Law
Hierdie artikel verskaf algemene inligting en dien nie as regsadvies nie.
